Rıfat Ilgaz doğruyu savunan, tavizsiz,aydın kimliğinden milim sapmayan toplumcuçizgisini son nefesine kadar yitirmemişöğretmen yazarımızdır.Halktan, ezilenden, haktan yana taraf olduğunu‘’Sevdim haklıdan yana olabilmek için/Çalışıp ezilenden yana/Sevdim aldığım soluğuhak etmek için/Ama sevdim halkımca’’dizeleriyle anlatmıştır ‘’Defneler Gibi’’de...Çok sevilen‘’Hababam Sınıfı’’nı yazıp, İnek Şaban’la,Hafize Ana, Kel Mahmut, Badi Ekrem,Damat Ferit ile bizleri güldürürken düşündürtmüştür. 
Kuvayı Milliyeci’dir kökten...Anılarında;Milli Mücadele’de -ki daha 10 yaşındadır-yazdığı savaşın bildirilerini sokaklarda dağıttığını aktarır.‘’Halime Kaptan’’da İnebolu’ya Karadeniz’inhırçın dalgalarına karşın cephane taşıyanCideli Temel Reis’in gelinini; o Kurtuluş Savaşı’nınözveri simgesi kadınını anlatmıştır.‘’Karartma Geceleri’’, Rıfat Öğretmen’inkendi yaşamından kesitlerdir.Romandaki karakter kendisiyle özdeşleşendir.Polis, jandarma takibinden yıllarca kurtulamamıştır.Burada bir anekdota yer verelim;‘’Orhan Kemal’le Sirkeci Garı’nda bir restorandayemekteler.Hemen arka masada da onlarıizleyen bir sivil polis. Rıfat Ilgazhep alçak sesle konuşuyor tabii.Polis de sürekli sandalyesini masalarınadoğru çekip konuştuklarını anlamaya çalışıyor.Rıfat Hoca durumun farkında tabii.Birara garsonu çağırır, bardak ister,gelince de rakıyı doldurur.Polise kadehi uzatır,‘’Buyurun’’ der, o da boş bulunup yanıtlar;‘’Teşekkürler, görevdeyken içmem!..’’Tevkifler, zindanlar vız gelmiştir.O şiirlerini -zaman zaman müstear(takma) adla da olsa-hep yazmış, gücünce toplumu uyarmaya çalışmıştır.Ünlü ‘’Aydın mısın’’şiiriyle örneğin; ‘’Kilim gibi dokumada mutsuzluğuGidip gelen kara kuşlar havadaSaflar tutulmuş top sesleri gerilerdenTabanında depremi kara güllelerinDuymuyor musun Kaldır başını kan uykulardanBöyle yürek böyle atardamarAtmaz olsunSes ol ışık ol yumruk olKarayeller başına indirmeden çatınıSel suları bastığın toprağı dönüm dönümAlıp götürmeden büyük denizlereÇabuk ol Tam çağı işe başlamanın doğan günleBul içine tükürdüğün kitapları yenidenHer satırında buram buram alınteriHer sayfası günlük güneşlikUtanma suçun tümü senin değilYırt otuzunda aldığın diplomayıAlfabelik çocuk ol Yollar kesilmiş alanlar sarılmışTel örgüler çevirmiş yöreniFırıl fırıl alıcı kuşlar tependeBenden geçti mi demek istiyorsunAç iki kolunu iki yanınaKorkuluk ol’’ *** Faşist cunta, 12 Eylül’de TÖB-DERli arkadaşlarıyla beraberCide’de onu gözaltına aldırdı.Elleri kelepçeli, gözleri bağlı sokaklarda dolaştırıldı.Torunu yaşındaki erler, hasta olduğunubile bile günde 7-8 ayakta tutarak,sürekli aşağılayarak sistemli işkenceye tabi tuttular.Onu tanıyan demokrat bir kaymakamdurumundan haberdar olunca Cumhuriyet'tenMustafa Emekçi’ye ulaştı, onun çabasıyla daserbest bırakıldı, bir sanatoryumda tedavi altına alındı.Ilgaz, ‘’’Kırk Yıl Önce Kırk Yıl sonra’’ da gözaltı dönemini vekendisine yardımı dokunan Samsunlu Komando Er ‘’Azem’’i yazdı. *** ‘’Kozbeyli Bilgesi’’ Hüseyin Yurttaş ‘’Onları Tanıdım’’ kitabında‘’Hep ayrıcalıklı, hep saygın şair-yazar’’ olarak tanımlar Rıfat Ilgaz’ı...Yurttaş’a göre;Usta en kimsesizimizin, en çaresizimizin,en yalnızımızın ve en ‘haylaz’ımızın şiirini,öyküsünü, romanını yazdı!İkide bir onu zora sokan akciğerlerine aldırmadanmahpuslara girip çıksa da sanatoryumlara ‘abone’ olsa da en küçük bir ödün vermeden şiirin, sanatın hakkını vermeye ve aydın namusunun gereklerini yerine getirmeye çalışıyordu!..Ne de olsa Attilâ İlhan’ın ‘’Fedailer Mangası’’ adını taktığı 1940 toplumcu gerçekçi kuşağı şairlerinden yazarlarındandı Cideli Öğretmen Rıfat! *** Rıfat Ilgaz tam 25 yıl önce bugün elveda dedi dünyaya.Muhtemelen Sivas Madımak katliamı onu da ta yüreğinden vurmuştu.Attilâ İlhan vefatından sonraki yazısında‘’İşte böyle Rıfat Abi. ’Eski Askerler’denpek kimse kalmadı, öteki taraftakilere söyle,içleri rahat olsun, mevziler terkedilmeyecektir’’i yazmıştır.Tiyatro Yönetmeni ve Yazarı Haluk Isık Hocam da ona şu dizeleri armağan etmiştir;‘’Belki de Rıfat Ilgaz Usta bugünleri yaşayacak bizlerden şunu söylememizi istedi;‘’Karartma!Ne geceleri, ne de gündüzleri…’’Biz de Nâzım Baba ile yanıt verelim,‘’Kararmayacak sol meme altındaki cevahir!..’’
Kuvayı Milliyeci’dir kökten...Anılarında;Milli Mücadele’de -ki daha 10 yaşındadır-yazdığı savaşın bildirilerini sokaklarda dağıttığını aktarır.‘’Halime Kaptan’’da İnebolu’ya Karadeniz’inhırçın dalgalarına karşın cephane taşıyanCideli Temel Reis’in gelinini; o Kurtuluş Savaşı’nınözveri simgesi kadınını anlatmıştır.‘’Karartma Geceleri’’, Rıfat Öğretmen’inkendi yaşamından kesitlerdir.Romandaki karakter kendisiyle özdeşleşendir.Polis, jandarma takibinden yıllarca kurtulamamıştır.Burada bir anekdota yer verelim;‘’Orhan Kemal’le Sirkeci Garı’nda bir restorandayemekteler.Hemen arka masada da onlarıizleyen bir sivil polis. Rıfat Ilgazhep alçak sesle konuşuyor tabii.Polis de sürekli sandalyesini masalarınadoğru çekip konuştuklarını anlamaya çalışıyor.Rıfat Hoca durumun farkında tabii.Birara garsonu çağırır, bardak ister,gelince de rakıyı doldurur.Polise kadehi uzatır,‘’Buyurun’’ der, o da boş bulunup yanıtlar;‘’Teşekkürler, görevdeyken içmem!..’’Tevkifler, zindanlar vız gelmiştir.O şiirlerini -zaman zaman müstear(takma) adla da olsa-hep yazmış, gücünce toplumu uyarmaya çalışmıştır.Ünlü ‘’Aydın mısın’’şiiriyle örneğin; ‘’Kilim gibi dokumada mutsuzluğuGidip gelen kara kuşlar havadaSaflar tutulmuş top sesleri gerilerdenTabanında depremi kara güllelerinDuymuyor musun Kaldır başını kan uykulardanBöyle yürek böyle atardamarAtmaz olsunSes ol ışık ol yumruk olKarayeller başına indirmeden çatınıSel suları bastığın toprağı dönüm dönümAlıp götürmeden büyük denizlereÇabuk ol Tam çağı işe başlamanın doğan günleBul içine tükürdüğün kitapları yenidenHer satırında buram buram alınteriHer sayfası günlük güneşlikUtanma suçun tümü senin değilYırt otuzunda aldığın diplomayıAlfabelik çocuk ol Yollar kesilmiş alanlar sarılmışTel örgüler çevirmiş yöreniFırıl fırıl alıcı kuşlar tependeBenden geçti mi demek istiyorsunAç iki kolunu iki yanınaKorkuluk ol’’ *** Faşist cunta, 12 Eylül’de TÖB-DERli arkadaşlarıyla beraberCide’de onu gözaltına aldırdı.Elleri kelepçeli, gözleri bağlı sokaklarda dolaştırıldı.Torunu yaşındaki erler, hasta olduğunubile bile günde 7-8 ayakta tutarak,sürekli aşağılayarak sistemli işkenceye tabi tuttular.Onu tanıyan demokrat bir kaymakamdurumundan haberdar olunca Cumhuriyet'tenMustafa Emekçi’ye ulaştı, onun çabasıyla daserbest bırakıldı, bir sanatoryumda tedavi altına alındı.Ilgaz, ‘’’Kırk Yıl Önce Kırk Yıl sonra’’ da gözaltı dönemini vekendisine yardımı dokunan Samsunlu Komando Er ‘’Azem’’i yazdı. *** ‘’Kozbeyli Bilgesi’’ Hüseyin Yurttaş ‘’Onları Tanıdım’’ kitabında‘’Hep ayrıcalıklı, hep saygın şair-yazar’’ olarak tanımlar Rıfat Ilgaz’ı...Yurttaş’a göre;Usta en kimsesizimizin, en çaresizimizin,en yalnızımızın ve en ‘haylaz’ımızın şiirini,öyküsünü, romanını yazdı!İkide bir onu zora sokan akciğerlerine aldırmadanmahpuslara girip çıksa da sanatoryumlara ‘abone’ olsa da en küçük bir ödün vermeden şiirin, sanatın hakkını vermeye ve aydın namusunun gereklerini yerine getirmeye çalışıyordu!..Ne de olsa Attilâ İlhan’ın ‘’Fedailer Mangası’’ adını taktığı 1940 toplumcu gerçekçi kuşağı şairlerinden yazarlarındandı Cideli Öğretmen Rıfat! *** Rıfat Ilgaz tam 25 yıl önce bugün elveda dedi dünyaya.Muhtemelen Sivas Madımak katliamı onu da ta yüreğinden vurmuştu.Attilâ İlhan vefatından sonraki yazısında‘’İşte böyle Rıfat Abi. ’Eski Askerler’denpek kimse kalmadı, öteki taraftakilere söyle,içleri rahat olsun, mevziler terkedilmeyecektir’’i yazmıştır.Tiyatro Yönetmeni ve Yazarı Haluk Isık Hocam da ona şu dizeleri armağan etmiştir;‘’Belki de Rıfat Ilgaz Usta bugünleri yaşayacak bizlerden şunu söylememizi istedi;‘’Karartma!Ne geceleri, ne de gündüzleri…’’Biz de Nâzım Baba ile yanıt verelim,‘’Kararmayacak sol meme altındaki cevahir!..’’ 
