CEVİZ VE BADEM DİYARI ÇAL

Denizli’nin Çal İlçesi’nde büyük bir değişim yaşanıyor. Yıllarca şarapları ve üzümleriyle adından söz ettiren Çal İlçesi, 5 yıl gibi kısa bir süre sonra artık bölgenin en güzel ceviz ve bademinin üretildiği ilçe olarak da anılmaya başlanacak.

Merkezi İstanbul’da bulunan Tarha Tarım tarafından Çal İlçesi Hançalar Mahallesinde yaklaşık bin 800 dönüm arazinin bin 200 dönümüne 30 bin adet ceviz, 600 dönümüne ise 30 bin adet badem ağacı dikildi. İstanbullu yatırımcılar Gökhan Tosun ve İsmail Tunç tarafından hayata geçirilen proje ile ilgili Gökhan Tosun, yaklaşık 10 yıl sonra Çal İlçesi bölgenin ceviz ve badem diyarı olacak sözleriyle iddialı konuştu.

İSTANBUL’DAN DENİZLİ’YE UZANAN HİKAYE

Tarha Tarım’ın ortaklarından Gökhan Tosun; İstanbul’dan, Denizli’ye uzanan hikayelerini şöyle anlattı;

İstanbul’da bir bankada yönetici olduğu dönemde, teknoloji konferansına katılan yabancı bir konuşmacının, “Sizler teknolojiye yatırım yapıyorsunuz. Ben sizin yerinizde olsam gider Afrika’da tarım yapılmayan çorak arazilere yatırım yaparım. Bundan 50 yıl sonra insanlar açlıkla boğuşacak. O zaman telefonları yiyemezsiniz” demişti. Bilkent üniversitesinde öğrenci olduğum dönemde,  rahmetli Üzeyir Garih’in konuşmacı olduğu bir panelde,“Şu an seksen küsur yaşlarındayım. Geçen sene bir ceviz bahçesi yapmaya başladım. Bundan 7-8 sene sonra ürün alacağım. Sizler gençsiniz. Bugün yapacağınız yatırım gelecek için büyük bir yatırımdır” demişti. Bu sözler hep aklımda kaldı. Bu hikayeler doğrudan sebep olmasa da insanı bir şekilde gelecek için kodluyor. Ortağımla beraber gelecek için, sürdürülebilir ve hayırlı bir yatırım yaptığımıza inanıyoruz. Bahçemizi duyan, görmek isteyenleri gezdiriyoruz. Belki bizden örnek alırlar, belki eksiklerimizi görürler. Açıkçası fikir alışverişi yapıyoruz. Çünkü bilgi paylaştıkça büyüyen bir olgu.”

PLANLI TARIM YAPILMIYOR, KERVAN YOLDA DÜZELTİLİYOR

Türkiye’de tarım yatırımları başlangıcında sınırlı plan, program ve eksik bilgi ile yapılmaya çalışıldığını belirten Gökhan Tosun, bir yatırım yapılırken herkes iyi niyetle işe girişiyor, hele bir başlayalım bakarız çaresine diye yola çıkılıyor. Ancak eksik bilgi nedeniyle yanlış projeler hayata geçiriliyor. Bu da üretim açısından büyük sıkıntı yaşanmasına neden oluyor. Devlet tarım ile uğraşmak isteyen kişilere fizibilite hazırlatıyor ve araziler tahsis ediyor. İklim durumu, su ve toprak analizleri yatırımcı tarafından hazırlanıyor. Ancak proje hazırlandıktan sonra üreticinin karşısına çıkan sorunlarda kamu kurumlarından yerel yönetimlere, özel teşebbüslere kadar her birimin ortak paydada buluşması ve yapılan yatırıma her açıdan destek olması gerekiyor. Bu da bölgesel koordinasyon merkezleri gibi yatırımcı ile diğer tüm birimleri bir araya getirecek ve projeyi tüm detayları ile koordine edecek bir birimle çözülebilir. Yurtdışında bunun örnekleri var. Çünkü planlı ve koordineli yapılacak yatırımlarla maliyetlerle asgariye indirilebilir. Yatırım yapılacak olan arazinin her türlü üretime hazır bir halde olması, o topraklarda hangi üründen verim alınacağının bilinmesi gerekiyor ve yatırımcıların buna göre yönlendirilmesi ileride oluşabilecek Pazar problemlerinin aşılmasında çok önemli dedi.

DOĞRU ÜRÜNÜ SEÇMEK ÖNEMLİ

Özellikle bahar aylarında üreticiye büyük darbe vuran don olayında zararı en aza indirgemenin yolunun doğru ürün ve çeşidi seçmekten geçtiğini de belirten Gökhan Tosun, ağacın ve fidanın erken kaybedildiği soğuk hava Denizli’de çok görülmüyor. Burada havanın eksiye düşme durumu Kasım ayının sonunda başlıyor. O zamana kadar da ağaç pişkinleşmiş oluyor. Buradaki temel problem nisan ayının başında yani ilkbahar donunda yaşanıyor. Çiçek ve küçük meyveler dona yakalanırsa o zaman zarara uğranmış oluyor. Biz ürünümüzü bu hava koşullarını düşünerek seçtik. Doğru ürünü seçerseniz dondan kaçınma ihtimaliniz var. Bir de bunları önleyecek ekipmanlar var. Donu engelleyecek değil ama don zararlarının gerçekleşme ihtimalini düşüren ve tüm dünyada kullanılan ekipmanlar var. Yani neticede problem şu; bitki, çiçeğe döndüğünde eğer eksinin altında soğuk olur ise don oluyor ve çiçekten sonraki adım içinde su olan meyveye de döndüğü zaman da soğuk oluyorsa don olur. Bitkinin çiçeğini geciktirecek veya donun etkisini azaltacak ekipmanlar dünyada mevcut ve kullanılıyor. Bizde bunları kullanmayı planlıyoruz sözlerini dile getirdi.

ORGANİZASYONA İHTİYAÇ VAR

Üretim konusunda İtalya ve Fransa’daki gibi kümelenmiş üretim organizasyonlarına ihtiyaç olduğunu belirten Tarha Tarım’ın ortağı Gökhan Tosun, oradaki üreticilere, “Sen üzümün bu türünü üreteceksin, senden bu şahıs ya da firma alacak. Sen bu üzümlerle şu şarabı üreteceksin” deniyor. Yani ürünün ilk üretiminden nasıl bir işleme tabi tutulacağına kadar herşey planlanıyor. Böylelikle hem üretici kazanıyor hem de yatırımcı kazanıyor. Ancak Türkiye’de bu tamamen plansız olarak sürdürülüyor. Üretici ben bu sene biber ekeceğim diyor, biber para etmiyor. Kavun ekiyor yine zarara uğruyor. Seracılığa başlıyor. Birkaç sene kazandıktan sonra yine hüsrana uğruyor. Yerel yönetimlerinde, işin içine dahil olduğu kooperatif tarzında bir işleyiş ile hem üreticiye hem de ürünleri alanlara destek olunması gerekiyor. Bu konudaki bilgi ve tecrübelerimizi ise paylaşmaya hazırız dedi.

KÖYLÜNÜN AKLI GÖZÜNDE

Tarha Tarım, Çal İlçesini bölgenin badem ve ceviz diyarı haline getirmek için ilk adımı attı. Ancak ilçenin bu ürünlerle anılabilmesi için ilçede yaşayan üreticilerin de bu ürünleri yetiştirmeye başlaması gerekiyor. Bunun içinde Tarha Tarım’ın 5 seneye ihtiyacı var. 5 sene sonra ağaçlardan alınan ürünleri gören ilçe halkının üretimini bu yönde değerlendirmesi ile Çal İlçesi yaklaşık 10 sene sonra Türkiye’nin ceviz ve badem tercihini kullandığı adres olacak.

Gökhan Tosun, toprağımız ve iklimimiz cevizle badem üretimi için oldukça uygun. Su problemlerimizi de aşmaya çalışıyoruz. Burada bir sulama sistemi kurduk. Tüm araziyi 17-18 saat gibi bir sürede zorlamadan sorunsuz bir şekilde sulayabiliyoruz. Ayrıca kullandığımız gübreler, ilaçlar da dahil olmak üzere test ettirerek kullanıyoruz. Türkiye’nin ceviz, badem ve bitki besleme konusunda uzman olan hocaları ile de sürekli temas halindeyiz, onların deneyimlerini ve bilgi birikimlerini kullanmaya çalışıyoruz. En önemlisi ise bilgi paylaşıyor ve sürekli geziyoruz. Yurt içinde ve yurt dışında fırsat buldukça başarılı, başarısız tüm bahçeleri görmeye çalışıyoruz. Gördüğümüz her bahçe bize gelecek ile ilgili yapılması veya yapılmaması gereken bir uygulamayı mutlaka göstermiştir.

HERKESE KAPIMIZ AÇIK

Son olarak Gökhan Tosun, tarım arazilerinin daraldığı ülkemizde tarımdan kazanarak potansiyel yatırımcıları, tarıma yatırım yapmaya örnek olmayı amaçlıyor, tarıma yapılacak yatırımın artmasını ümit ediyor. Yatırımcı adaylarına ise karar vermeden önce mutlaka gezmelerini ve mümkün olduğunca bahçe görmelerini tavsiye diyor.

Herkese de kapıları açık…

Kadriye SÖZERİ