Genel olarak bir veya birden fazla işverene bağlı olarak
hizmet sözleşmesiyle çalışanlar için 4-a, yani eski adıyla SSK koşulları
geçerlidir. Bu sigortalılar için emeklilikte üç koşulun bir arada yerine
getirilmesi şarttır. Hem emeklilik için gerekli yaşı tamamlayacaksınız, hem
prim ödemeniz dolmuş olacak hem de başlangıçta erkek ve kadın için farklı olan
sigortalılık süreniz tamamlanacak. İşte bu üç koşul tamamlanınca emekli
aylığına hak kazanırsınız.
SSK’lılar için emekli olma şartlarını sigorta başlangıç
tarihi belirliyor. Sigortaya giriş tarihinize göre emeklilik yaşınız ve ne
kadar prim ödeyeceğiniz ortaya çıkıyor. Sigortalıların emeklilik koşullarında
zaman içerisinde yapılan yasal değişiklikler ise farklı emeklilik tarihlerinin
ortaya çıkmasına neden oluyor.
KRİTİK TARİHLER NELER
1999 yılında emeklilik şartları yeniden düzenlendi ve ilk
kez 8 Eylül 1999’dan sonra sigortalı olanlar için emeklilik yaşı kadınlarda 58,
erkeklerde 60 olarak belirlendi. Daha sonra sosyal güvenlik reformu kapsamında
yeniden bir düzenleme yapıldı ve bu sefer 30 Nisan 2008’den sonra ilk kez
sigortalı olanlar için, kademeli bir geçiş ile emeklilik yaşı 2036 yılından
sonra her yıl bir yaş artırılarak erkeklerde 2044 ve sonrasında kadınlarda ise
2048 ve sonrasında 65’e çıkarıldı.
Bunun yanında, emeklilik için gerekli prim ödeme gün sayısı
da artırıldı. Yani, emekli olabilmek için yaş ve prim ödeme gün sayısı şartı zaman
içerisinde yükselmiş oldu.
Bu tarihlerden önce ve sonra sigortalılık girişi olanlar
için emeklilik koşulları ciddi bir şekilde değiştiriyor. Örneğin 9 Eylül
1999’da ilk kez sigortalı olan bir kişi emekli olabilmek için kadın ise 58,
erkek ise 60 yaşını doldurmak ve 7000 gün prim ödemek zorunda. Buna karşılık, 7
Eylül 1999’da ilk kez sigortalı olan kişi, kadın ise 56, erkek ise 58 yaşını
doldurduğunda ve 5975 gün prim ödediğinde emekli olabiliyor.
Bu nedenle de sosyal güvenlikte bir günün bile çok önemi
vardır. Bazı durumlarda bir gün erken sigortalılık 2 yıl erken emeklilik
anlamına gelebilir.
18 YAŞ ÖNCESİ DURUM
Sigortaya başlangıç yaşı tüm sigortalılar bakımından
önemlidir. 18 yaş öncesi çalışmaların emekliliği nasıl etkilediği hep
tartışılmıştır. Konu çalışanlar bakımından iyi bilinmediği için emeklilik
tarihi hesaplamalarında yanlışlıklar yapılmaktadır. Bu bakımdan, 1 Nisan 1981
tarihi önemlidir. Bu tarihten itibaren, 18 yaşından önce malullük, yaşlılık ve
ölüm sigortalarına tabi olanların sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları
tarihte başlamış kabul ediliyor. Ancak bu tarihten önceki süreler için
malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri, prim ödeme gün sayılarının
hesabına dâhil ediliyor. Daha açık bir anlatımla, sadece 18 yaşından önce
ödenen primler işinize yarıyor ve bunlar toplam prim gününüze ekleniyor.
Sigortalılık süreniz ise her halükarda 18 yaşında başlıyor. Ancak emeklilikte
kademeli geçiş sonrası yaş şartı yükseldiği için sigortalılık süresinin 18
yaşından sonra başlaması problem olmaktan çıktı. Yalnızca malullük ve ölüm
aylığında bu sorun yaşanabiliyor.
SON 7 YILA DİKKAT
Emeklilikte, aylığı bağlayıp ödeyecek kurumun belirlenmesinde,
sigortalıların emeklilik tarihinden geriye doğru prim veya kesenek ödenerek
geçen son 7 yıllık fiili hizmet (360 x 7 = 2520 gün) süresi esas alınıyor. Bu
kural sadece SSK’lı çalışanları değil, tüm çalışanları ilgilendiriyor.
Sigortalının son 7 yıllık fiili hizmet süresi içerisinde en
fazla hangi statüde hizmeti varsa, yani sigortalının son 7 yıllık fiili hizmet
süresinin yarısından bir gün fazlası olan 1261 prim ödeme günü hangi statüde
geçmişse, o statü şartlarıyla emekli olunuyor. Son 7 yıl hizmet süresi eşitse
en son tabi olunan statüye göre emeklilik aylığı bağlanıyor.
Örneğin, sigortalının hem SSK, hem Bağ-Kur prim ödemesi
varsa, son 7 yıllık fiili prim ödeme süresi içinde en fazla SSK statüsünden
prim ödemişse SSK’dan, en fazla Bağ-Kur statüsünden prim ödemesi varsa
Bağ-Kur’dan emekli aylığı bağlanıyor. Primler eşitse son sigortalılığı hangi
statüde ise o statüden emekli aylığı bağlanıyor. Son 7 yıl, sigortalılık süresi
veya yaş şartının yerine getirildiği tarihten geriye doğru 7 yıl değil, son
prim ödeme tarihinden geriye doğru prim ödenen 7 yıllık süreyi ifade ediyor.
Diğer deyişle, toplam prim gün sayısının son 2520 günü. Bu konu çalışanlarca
bilinmediği için, emeklilik döneminde kötü sürprizlerle karşılaşanlar
olabiliyor.
Hemen ifade etmekte fayda var, 1 Ekim 2008 tarihinden sonra,
yani yeni sosyal güvenlik uygulamalarının başladığı tarihten sonra bu kuralda
değişiklik oldu. Buna göre, 1 Ekim 2008 sonrasında ilk kez sigortalı olanlar
için son yedi yıl sigorta primleri değil, çalışma hayatının tümünde ödenen
sigorta primlerine bakılarak en fazla hangi statüye göre prim ödenmiş ise o
statüye göre emeklilik şartları belirleniyor.
KAYNAK: CEM KILIÇ / MİLLİYET
