Kooperatif tarihine, kooperatiflerin yapısal ve yönetimsel sorunlarına değinmiştik, kaldığımız yerden bu haftada devam edelim..
Prof. Dr. Ayhan Çıkın;
“Ekonomide, kalite kontrol ve yönetimi sistemi içinde etkin olarak rol alan kooperatifler, ülkede milli gelirin dengeli bir şekilde dağılmasına, dış ticaret gelirlerinin artmasına, yeni istihdam olanaklarının yaratılmasına, yeniliklerin tarım işletmelerinde uygulamaya aktarılmasına kısaca ülkede ekonomik ve sosyal refahın artmasına katkı sağlayacaktır.”
Daha güzel özetlenemezdi diye düşünüyorum. Hem milli gelire katkı, hem istihdam ..hem de tarımsal yenileşmelerin takibi ve uyulama noktasında etkin rol oynayacak.. Ürünlerin katma değerli hale dönüştürülmesi, güvenli gıdaya ulaşmanın kolaylığı, pazarlaması, … ve maliyet düşüşü gibi eklerde elbette yapılabilir.
Kooperatifleri, tarımsal ve tarım dışı olmak üzere iki ayrı kategoride değerlendirdiğimizde 113 binin biraz üzerinde tarımsal amaçlı kooperatif varlığından söz etmemiz mümkün. Avrupa 3. Olduğumuz kooperatiflerin ülke genelindeki toplamı ise 84 bini geçmiş görünmektedir. Sadece tarımsal amaçlı olan kooperatiflerin ortak sayısı 4 milyonu aşmıştır.
Türkiye’de kooperatif dediğimizde ilk akla gelen, devlet eliyle kurulan ve halen faaliyetini sürdüren en eski ve çiftçiye en yakın temasta bulunan Tarım Kredi Kooperatifleri olduğu gerçeği ile devam edersek günümüzde sayısı 1 767 ( bin yedi yüz atmış yedi) olarak kayıtlarda yer almaktadır. Hadi gelin sizi 1964 yılına götüreyim;
“BİR YILDA 36 TARIM KREDİ KOOPERATİFİ KURULDU
Tarım alanında ortaklarına ihtiyaç duydukları krediyi sağlama görevini başarı ile yapmakta olan ve memleketimiz ekonomisinin gelişmesine hizmet eden TKK’nin sayısı 1963 yılında kurulan 36 kooperatifle 1 616 ya yükselmiş ve son bir ay içinde 2 yeni kooperatifin kuruluş hazırlıkları tamamlanarak hizmete girdiğinden bu rakam 01.02.1964 itibariyle 1 618 olmuştur.
Ayrıca 98 yeni kooperatifin kuruluş hazırlıklarının yapılmakta olduğu memnuniyetle öğrenilmiştir.”
Bu haber “Kooperatifçinin Sesi” adıyla Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Memurları Yardımlaşma Derneği( 25 Şubat 1961)’nin çıkardığı 15 sayısının son sayfasından alınmıştır. 1 Ocak 1963 tarihli ilk sayısı çıkan derginin yayın hayatına devam ettiğini lakin derneğin 17 Temmuz 1965 tarihinde feshedilerek 1. genel kurulunu yapan KOOP-İŞ sendikasına devredildiğini öğreniyoruz.
Bu kültür ve fikir dergisinin 14. Sayısından da “Kooperatifçilik Ruhunun Gelişmesi” başlıklı yazıda şöyle denmektedir;
“ Kooperatifçilik inanç, bilgi ve şuurunu mümkün olduğu kadar geniş bir halk tabakasına yaymak için ilk akla gelen dört unsurdan faydalanmaktır. Bunlar:
1. Radyo
2. Basın
3. Okullar
4. Öğretmenler, din adamı, kooperatif memuru gibi köyde bulunan aydın kişilerden faydalanmaktır.”
2000’lerin başında Tarımsal Kooperatiflerin Sorunları ve Çözüm Önerileri adıyla yayınlanan makale de ise çözüm önerileri
1. Kırsal nüfusun tüm ihtiyaçlarına cevap verecek çok amaçlı tek bir kooperatif kurulmalı
2. Kooperatif Bakanlığı veya en azından Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı bünyesinde ayrı bir Kooperatif Müsteşarlığı kurulmalıdır.
3. Finansman sorunu da söz konusu yapı üzerinden ve kooperatiflerin birbirlerine kefilliği ile çözümlenmeli
4. Sözleşmeli olarak en az bir Ziraat Mühendisi, İşletmeci ve Veteriner Hekim kooperatiflerce istihdam edilmeli..
5. Mesai gözetmeksizin 24 saat esası ile çalışmalı
6. Veri kaydı tutulmalı ve üretim deseni çıkarılmalı
7. Kooperatifçilik eğitimi aldırılmalı..
…
Gerçekçi çözümlere ihtiyacımız olduğu kesin, peki sizce çözüm ne olmalı?
Devam Edecek…
n.aydemir
02 Ekim 2021 –Çal/Denizli [email protected]
Kaynak: Yakup TURGUT Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü-ESKİŞEHİR/Türkiye VI. Tarım Ekonomisi Kongresi 16-18 Eylül 2004 Tokat
Ayhan ÇIKIN, O. M.KOÇTÜRK, Nermin KIZILDAĞ, Baki DOĞRUYOL- TÜRKİYE'DE TARIMSAL KOOPERATİFLERİN YENİDEN YAPILANMASI Ege Üniversitesi -İzmir
