Osmanlı Padişahı II. Abdülhamid’in Mabeyn Başkâtibi Türkmen Hasan Tahsin Paşa’nın oğlu olan Tıbbiyeli Mehmet Fuat Efendi’nin yaşam öyküsü, yıllar sonra ilk kez resmi belgeler ve tanıklıklarla gün yüzüne çıktı. Çalkebir Derneği Başkanı Ahmet Akbay, Paşazade Mehmet Fuat Efendi’nin hikâyesini kamuoyuyla paylaştı.
Sürgünle Başlayan Yolculuk
II. Abdülhamid’in 27 Nisan 1909’da tahttan indirilmesinin ardından, saray çevresinde görev alan pek çok kişi gibi Hasan Tahsin Paşa da sürgün edildi. Bu süreçte oğlu Mehmet Fuat Efendi de İstanbul’daki eğitimini ve saray yaşantısını geride bırakarak Anadolu’ya yerleşmek zorunda kaldı. Tıp eğitimini yarıda bırakan Fuat Efendi’nin ilk durağı Bekilli oldu. Burada kısa süreli bir evlilik yaptıktan sonra, bugün Denizli’nin Boğaziçi Mahallesi olarak bilinen o dönemin Çalkebir köyüne yerleşti.
Köyde Cumhuriyetin Işığı Oldu
Cumhuriyet’in ilk yıllarında okuryazarlık oranı yok denecek kadar azdı. Ancak saraydan gelen Fuat Efendi, Latin alfabesini bilen ve yeni Türkiye’nin eğitim hamlesine katkı sunabilecek nadir kişilerden biriydi. Bu nedenle Çalkebir köyünde öğretmenlik yapması istendi ve o da bu görevi büyük bir idealizmle kabul etti.
Köylüler tarafından sevilen bir öğretmen haline gelen Fuat Efendi, kısa bir süre sonra Çalkebir’in yerli ailelerinden birinin kızı olan Sultan Hanım’la evlendi. Bu evlilikten üç kız çocuğu dünyaya geldi. Köylüler, onu hem bilgeliğiyle hem de zarafetiyle tanıdı ve “Saraydan gelen damat” olarak anmaya başladı.
Bir Öğretmenin Sessiz Fedakârlığı
Fuat Efendi’nin eğitime olan bağlılığı yalnızca kendi köyüyle sınırlı kalmadı. O dönemde "Demirci Köy" olarak bilinen bugünkü Çal ilçesinden gelen bir heyetin talebi üzerine, burada kurulacak okul için öğretmenlik yapacak adaylara Türkçe dersleri vermeye başladı. Haftanın üç günü, yaklaşık 40 kilometrelik yolu at sırtında yaz-kış demeden gidip gelerek bu görevini sürdürdü.
Ancak bir kış günü, tipi ve boran altında Çal’a giderken ağır şekilde üşüdü. Zatürreye yakalanan Fuat Efendi, üç ay boyunca hasta yattıktan sonra, henüz 30’lu yaşlarının başında hayatını kaybetti. Mezar taşı bugün Boğaziçi Mahallesi’ndeki Çalkebir Mezarlığı’nda bulunuyor ve şu satırları taşıyor:
“Verem olup üç yavrumu yetim bırakıp terk-i dünya ettim. Bekilli Tahsin Beyzade Başmuallim Mehmet Fuat Efendi, 1929.”
İz Bırakan Öğrenciler, Yaşayan Miras
Fuat Efendi’nin ilk öğrencileri arasında yer alan isimlerden bazıları, bugün bölgenin hafızasında hâlâ yer ediyor. Bakkal Rıza Yıldız ve Zühtü Selçuk gibi isimler, onun açtığı yolda eğitime ilk adımlarını atanlar arasında.
Fuat Efendi’nin ardından köyde büyük bir yas tutuldu. Eşi Sultan Hanım, zorlu savaş yıllarında yeniden evlenmek zorunda kaldı. Ancak eşine olan sevgisini hiç unutmayan Sultan Hanım, ikinci evliliğinden doğan oğluna da Fuat adını verdi.
Ahmet Akbay: “Fuat Efendi’nin Fotoğrafı İlk Kez Yayınlanıyor”
Çalkebir Derneği Başkanı Ahmet Akbay, Tıbbiyeli Mehmet Fuat Efendi’nin resmi arşivlerde yer alan ilk fotoğrafının kamuoyuna sunulduğunu belirterek şu açıklamalarda bulundu:
“Bugün Boğaziçi olarak anılan bu topraklarda, Cumhuriyetin ilk eğitim neferlerinden biri olan Fuat Efendi’nin hikâyesi neredeyse unutulmuştu. Onun İstanbul’dan Bekilli’ye, oradan da Çalkebir’e gelişi bir sürgün değil, bilinçli bir halk hizmetidir. Kitabımda daha geniş yer vereceğim bu değerli şahsiyetin fotoğrafını ilk kez yayınlıyoruz. Bu vesileyle, Cumhuriyet’in fedakâr öğretmenlerinden biri olan Tıbbiyeli Mehmet Fuat Efendi’yi saygı ve rahmetle anıyoruz.”
