Ne çok seviyorlar yıkmayı ve yakmayı!
Babaannemin babası Kırım Tatarı bir tüccar.. Sürgün sırasında 5 kardeş çıktıkları yolculuk Ortaköy'de bittiğinde sadece 3 kardeş sağ kalabilmiş.
Halen Tatarlar Evi olarak bilinen evde ( bir kaç diğer köylünün evi gibi) İşgal yıllarında Türk Askerleri konaklamıştır. Babaannemin ablası Azime Ebem anlatırdı;
"Daha kulağım tam kapanmamıştı, anyam beni öteki eve askerlerin yanına yollar ebenin (babaannemin) bezi, keygisi...ni aldırırdı.. Bir esmer asker vardı, kumandandı beni kucağına alır sever derdi ki;
"Azime benimde senin yaşlarında kızım var, çok özledim onu, her seni görüşümde hayali görünür.. Çok gel sen emi?" derdi.
Tatar Dede elden ayaktan düşene dek atları, develeri ile kervan kaldırıp Uşak-İzmir'e gider gelirmiş.. Tam da bu sebepten babaannem
" Anyam bize hiç nalin(tahta terlik) keydirmedi ki, hep ayağımızda potinimiz vardı.." derdi.
Tatar Dedemin eşi vefat edip de torunu yaşındaki Ayşe Ebem ile evlenmesinden sonra olan 2.büyük çocuğunun torunuyum ben..
2014 yılıydı yani bundan 10 yıl kadar önceydi.. Büyükşehre geçiş dönemi falan, mevcut kasabalıktan düşüp mahalle oluyoruz.. O hengamede aklı evvelin biri belediyeye Tatarlar Evlerini yıktırmak istemiş.. Birileri de boşluktan yıkacak olmuş..
Çal İlçe Belediyesi'nin o dönem Fen işleri Müdürlüğünü yapan kişiyi aradım telefonla..kendimi tanıttım ve dedim ki;
"Siz kimin evini, nasıl yıkım kararı alıyorsunuz lütfen söyleyiniz, ben bilmek istiyorum! Encümen kararınız var mı? Kamulaştırma mı yapıyorsunuz? Biz mirasçılarına tebligat yolladınız mı? Yolladıysanız bize ulaşmadı ve biz kesinlikle yıkımı istemiyoruz! Hepsini geçin usulden de olsa sordunuz mu ki?"
" Tehlike arz ettiği yönünde bir talep vardı.. "
diyebildiler ve yıkım yapılmadı. Yıllar içinde çok miraslı her evin kapanan kapısından sebep gerek defineciler, gerek hurdacılar..gerekse yakıp yıkmayı seven köylü sayesinde bir bölümü göçtü/ göçürüldü.
Tavanında oyma tahtalardan petekler ve ortasında ayva olan odası, nişleri, Tatar Dedemin kılıçları, oyma sandıklar, küpler, testiler.. Ne varsa hiç edildi!
Bugün sabaha karşı o sıra boyu evler sözde elektrik kontağından ( her birinde o kadar uzun yıllardır duran yok ki..) çıkan veya çıkarılan yangınla kül oluyordu.
"Eşeğini dövemeyen semerini dövermiş"
Birileri yol yapacak, birileri traktör koyacak, birileri mertekleri dilmelerini kışın yakacak yapacak, birileri birilerine güç gösterecek,...kısacası birileri hiç ölmeyecek gibi sığamadıkları dünyada kendi huzursuz iç dünyalarından çıkamayıp, doymazlıkları ile insanları huzursuz edip koca bir tarihi yok edecek!
Dün de öyleydi bugünde böyle...
Ne demiş eskiler:
Kahpe içerdense kapının tırakası tutmaz!
Demem o ki çok işimiz var gibi.. Ne dersiniz?
Not : Tatarlar Evi, yanyana sırlanmış damüstleri veya yapının duvarları birleşik evlerden oluşmaktadır. Hanay dediğimiz iki katlı yapılardır. Alt katta bir mahsen, bir sayvantaltı/kiler, wc, hayvanların bağlandığı ahır..yer alır. Çıkmaz bir sokak gibidir, örtü altından tünel benzeri bir yol ile birbirlerine bağlanmıştır. Evlerden sadece işgal kuvvetlerine karşı savunma için gelen birliğin bir kısmının kaldığı yapının avlusu vardır. Bu bölüm tamamen göçmüştür. Evler taş duvar ve Tatarlara özgü ahşap işlemelerle kök boyalarla bezenmiştir. Örneğin bir evin tavanında ayva varken diğerinde nar sembolize edilerek ahşap oyma yapılmıştır. Tüm kapıların kilit ve anahtarı ahsap bir mekanizmadan oluşur.
n.aydemir
23 Temmuz 2024 Çal/Denizli [email protected]
